Ο ΑΓΙΟΣ ΤΡΥΦΩΝ, ὑμνολογικά τοῦ Ἑσπερινοῦ.

Τῌ Α’ ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ

Τὰ προεόρτια τῆς Ὑπαπαντῆς τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ μνήμη τοῦ Ἁγίου Μάρτυρος Τρύφωνος.

Τήν πρώτη Φεβρουαρίου ἡ Ἐκκλησία μας τιμᾶ τή μνήμη ἑνός ἐκ τῶν εἴκοσι Ἁγίων Ἀναργύρων, τοῦ ἁγίου Τρύφωνος. Ἐπειδή ἡ μνήμη του γιορτάζεται μιά μέρα πρίν τή μεγάλη Δεσποτική ἑορτή τῆς Ὑπαπαντῆς τοῦ Κυρίου, στήν ἀκολουθία τοῦ Ἐσπερινοῦ προηγοῦνται τρία στιχηρά προεόρτια τροπάρια τῆς Ὑπαπαντῆς καί ἀκολουθοῦν ἄλλα τρία τοῦ Ἁγίου Τρύφωνος.

ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΣΠΕΡΙΝΟΝ

Τῶν προεορτίων 

Ψάλλονται σέ ἦχο δ΄, ὅπως τό «Ὡς γενναῖον ἐν Μάρτυσιν».

Ἡ σεπτὴ εὐτρεπίζεται, Ἐκκλησία εἰσδέξασθαι, ἐν αὐτῇ τὸν Κύριον, ὥσπερ νήπιον, ἐπιδημοῦντα καὶ χάρισι, νοητῶς φαιδρύνοντα, τὸ πιστότατον αὐτῆς, καὶ φιλόθεον σύστημα, καὶ κέκραγε. Σὺ εἶ δόξα καὶ κλέος καὶ κόσμος, τοῦ πληρώματός μου Λόγε, νηπιάσας σαρκὶ διἐμέ.

Λέξεις – Κλειδιά

εὐτρεπίζεται  : ὁριστική  ἐνεστώτα μέσης φωνῆς,  τρίτο ἑνικό τοῦ ρήματος εὐτρεπίζομαι, πού σημαίνει στολίζομαι, καλλωπίζομαι.

ἐπιδημοῦντα  : μετοχή ἐνεστώτα, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως αἰτιατικῆς, τοῦ ρήματος ἐπιδημῶ πού σημαίνει μένω διαρκῶς σ’ἕναν τόπο.

κλέος  :  ἐπίθετο, οὐδέτερο, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, πού σημαίνει τιμητική φήμη.

νηπιάσας : μετοχή ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς τοῦ ρήματος νηπιάζω, πού σημαίνει γίνομαι νήπιο.

Θεολογικός σχολιασμός

            Ἑτοιμάζεται ἡ σεπτή Ἐκκλησία νά ὑποδεχθεῖ τόν Χριστό ὡς νήπιο. Ὁ Χριστός ἔρχεται ὡς νήπιο, Ἐκεῖνος πού ταυτόγχρονα εἶναι «ὁ πρό αἰώνων Θεός». Μέσα στήν κοιλιά τῆς Θεοτόκου ἑνώνεται ἡ θεία καί ἡ ἀνθρώπινη φύση  στήν ὑπόσταση τοῦ Λόγου κι αὐτό γίνεται ἀφορμή ὅλη ἡ Ἐκκλησία, τό φιλόθεο σύστημα,  νά χαίρει καί νά εὐφραίνεται. Γιατί ἀφοῦ ἦταν τέλειος Θεός ἔγινε καί τέλειος ἄνθρωπος, άληθινά, ὄχι φανταστικά, γιά νά θεώσει τόν ἄνθρωπο. Γιά νά λυτρώσει τό ἀνθρώπινο γένος. Νά ἀνορθώσει τήν πεσμένη στήν ἁμαρτία ἀνθρώπινη φύση καί νά χαρίσει καί πάλι τήν πρώτη δόξα στόν ἄνθρωπο.

 Ἡ παστὰς ἡ πολύφωτος, καὶ σκηνὴ ἡ ὑπέρτιμος, καὶ ναὸς ὁ Ἅγιος καὶ εὐρύχωρος, ἔνδον θαλάμων εἰσάγουσα, τοῦ Ναοῦ τὸν Κύριον, προμνηστεύεται αὐτόν, τῇ σεπτῇ Ἐκκλησίᾳ αὐτοῦ, ἱκετεύουσα, ἐκ φθορᾶς καὶ κινδύνων λυτρωθῆναι, τοὺς κυρίως Θεοτόκον, ταύτην ἀπαύστως δοξάζοντας.

Λέξεις -Κλειδιά

παστάς : οὐσιαστικό, θηλυκό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, πού σημαίνει νυφικό δωμάτιο, ἀλλά καί προπύλαια, πρόδομος, κιονοστοά στήν εἴσοδο τοῦ σπιτιοῦ.

εἰσάγουσα : μετοχή ἐνεστώτα, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους θηλυκοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, τοῦ ρήματος εἰσάγω, πού σημαίνει βάζω, τοποθετῶ μέσα.

λυτρωθῆναι  : ἀπαρέμφατο παθητικοῦ ἀορίστου τοῦ ρήματος λυτρώνομαι, πού σημαίνει ἀπελευθερώνομαι μέ λύτρα.

Θεολογικός σχολιασμός

Ἡ Παναγία,πού εἶναι ὁ ὁλοφώτεινος θάλαμος καί ἡ πολύτιμη σκηνή καί ὁ ἅγιος καί εὐρύχωρος ναός τοῦ Χριστοῦ, εἰσάγει μέσα στούς θαλάμους τοῦ Ναοῦ τόν Κύριο, Τόν προμνηστεύει μέ τή σεπτή Ἐκκλησία Του καί παρακαλεῖ θερμά νά γλυτώσουν ἀπό τή φθορά καί τούς κινδύνους ἐκεῖνοι πού ἀκατάπαυστα τή δοξάζουν ὡς πραγματική Θεοτόκο.

Συμεὼν ἱερώτατε, τὴν ἐλπίδα ἣν κέκτησαι, τὸν Χριστὸν θεάσασθαι, δεῦρο πρόσελθε, ἐν τῷ ναῷ ὑπόδεξαι, ἀγκάλαις καὶ βόησον. Νῦν ἀπόλυσον Σωτήρ, ἐκ τῆς γῆς με τὸν δοῦλόν σου, καὶ συγκάλεσον, τὴν Προφήτιδα Ἄνναν τοῦ δοξάσαι, μετὰ σοῦ τὸν Εὐεργέτην, σαρκὶ φρικτῶς νηπιάζοντα.

Λέξεις -Κλειδιά

θεάσασθαι : ἀπαρέμφατο ἀορίστου, μέσης φωνῆς, τοῦ ρήματος θεῶμαι, πού σημαίνει γίνομαι φανερός.

βόησον : προστακτική ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, δεύτερο ἑνικό τοῦ ρήματος βοῶ, πού σημαίνει κραυγάζω, θορυβῶ.

συγκάλεσον : προστακτική ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, δεύτερο ἑνικό τοῦ ρήματος συγκαλῶ, πού σημαίνει καλῶ σέ συζήτηση.

νηπιάζοντα : μετοχή ἐνεστρώτα, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως αἰτιατικῆς, τοῦ ρήματος νηπιάζω, πού σημαίνει γίνομαι νήπιο.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὁ Συμεών ὁ ὁποῖος προηγουμένως πίστευε μέ τή διάνοιά του, τώρα μέ τά σωματικά του μάτια  βλέπει τό «σωτήριον», τό παιδί δηλαδή πού θά γίνει ὁ σωτήρας τοῦ κόσμου. Γι’αὐτό καί σπεύδει στό Ναό, γεμάτος χαρά πού ἀξιώνεται νά δεῖ αὐτό πού τόσα χρόνια περίμενε, νά τόν πιάσει στήν ἀγκαλιά του καί νά φωνάξει: «τώρα ἀπόλυσέ με Δέσποτα». Ταυτοχρόνως καλεῖ καί τήν Προφήτιδα Ἄννα νά δοξάσει μαζί του τόν  μεγάλο Εὐεργέτη ὅλης τῆς ἀνθρωπότητας, τόν ὁποῖο καί βλέπουν νά γίνεται ἄνθρωπος καί φρίττουν.

Ἀκολουθοῦν ἄλλα τρία στιχηρά τοῦ Ἁγίου Τρύφωνος.

Ψάλλονται σέ ἦχο α΄, ὅπως τό «Πανεύφημοι Μάρτυρες»

Τρύφων παναοίδιμε τρυφῆς, ἀκηράτου μέτοχος, ἐν οὐρανοῖς ἐχρημάτισας, διαφανέστατα, γενικοὺς ἀγῶνας, διαθλήσας ἔνδοξε, καὶ μάρτυς ἀληθείας γενόμενος, Χριστόν ἱκέτευε, δωρηθῆναι ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, τὴν εἰρήνην, καὶ τὸ μέγα ἔλεος.

Λέξεις -Κλειδιά

Παναοίδιμε : ἐπίθετο, (ὁ,ἡ παναοίδιμος, τό παναοίδιμον), γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως κλητικῆς, πού σημαίνει αὐτός πού ἄδεται, πού ἐπαινεῖται ἀπό ὅλους, περιφημότατος.

τρυφῆς : οὐσιαστικό, (ἡ τρυφή, θηλυκό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως γενικῆς, πού σημαίνει χαρά, εὐχαρίστηση, ἀπόλαυση.

ἀκηράτου : ἐπίθετο, (ὁ,ἡ ἀκήρατος, τό ἀκήρατον), γένους θηλυκοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως γενικῆς πού σημαίνει καθαρός, ἁγνός, ἀνόθευτος.

ἐχρημάτισας : ὁριστικλη ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, δεύτερο πρόσωπο, τοῦ ρήματος χρηματίζω πού σημαίνει ἀσχολοῦμαι, κινοῦμαι, ὁδηγοῦμαι ἀπό κάτι.

διαφανέστατα: τροπικό ἐπίρρημα, πού σημαίνει φανερότατα.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὁ ὑμνογράφος ἐπαινεῖ τόν Μάρτυρα γιατί διάλεξε γιά τή ζωή του ὄχι τίς πρόσκαιρες καί μάταιες ἀπολαύσεις τοῦ κόσμου τούτου, ἀλλά τίς αἰώνιες καί ἀναλλοίωτες. Πολλές φορές οἱ ἄνθρωποι προσκολλῶνται στίς μέριμνες, στίς χαρές καί τίς ἠδονές τοῦ προσωρινοῦ κόσμου, δίνουν ὅλη τή δύναμή τους καί τήν προσοχή τους σ’αὐτές καί τελικά ἀποπροσανατολίζονται ἀπό τόν σκοπό καί τόν προορισμό τους, τήν οὐράνια βασιλεία. Ὁ Μάρτυς Τρύφων ἔγινε μέτοχος, καθαρότατα, τῆς ἐπουρανίου βασιλείας, ἀφοῦ μέ τήν πολιτεία του καί τούς ἀγῶνες του ἔδειξε ὅτι ἦταν ἐκεῖ πρός τά ἐκεῖ προσανατολισμένος, θεώρησε ὡς «σκύβαλα» τίς χαρές τοῦ προσωρινοῦ κόσμου καί μέ τά πνευματικά του ἀθλήματα καί τό μαρτυρικό του ἀγώνα ἔγινε μάρτυρας τῆς ἀλήθειας τοῦ Χριστοῦ. Γι’ αὐτό καί ἔχει τή δύναμη νά ἱκατεύει γιά νά δοθεῖ καί στίς δικές μας ψυχές ἡ εἰρήνη καί τό μέγα ἔλεος.

Τρύφων παναοίδιμε φωτός, ἀϊδίου λάμψεσι, φωτοειδὴς ὅλος γέγονας, καταστρεψάμενος, τὴν ζοφώδη πλάνην, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας, τοῦ σκότους καθελὼν θείᾳ χάριτι· διὸ ἱκέτευε, δωρηθῆναι ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, τὴν εἰρήνην, καὶ τὸ μέγα ἔλεος.

Λέξεις –Κλειδιά

ἀϊδίου : (ὁ, ἡ ἀΐδιος, τό ἀΐδιον) ἐπίθετο, γένους οὐδετέρου, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως γενικῆς, πού σημαίνει ὁ παντοτινός.

ζοφώδη : (ὁ,ἡ ζοφώδης, τό ζοφῶδες) ἐπίθετο, γένους θηλυκοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως αἰτιατικῆς, πού σημαίνει φοβερός.

Κοσμοκράτορας : οὐσιαστικό, ἀρσενικό, ἀριθμοῦ πληθυντικοῦ, πτώσεως αἰτιατικῆς, πού σημαίνει αὐτός πού ἐπικρατεῖ στό μεγαλύτερο μέρος τοῦ κόσμου.  

καθελών : μετοχή ἀορίστου β΄, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, τοῦ ρήματος καθαιρῶ, πού σημαίνει συλλαμβάνω.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὁ ἅγιος εἶναι λουσμένος στό φῶς. Συνεχῶς ἀγωνίζεται νά καθαρίσει τήν ψυχή του ἀπό τά πάθη, τίς κακίες, τίς ἁμαρτίες πού ἀμαυρώνουν τό «κατ’εἰκόνα». Συνεχῶς ἀγωνίζεται νά ἐπιτύχει τό «καθ’ὁμοίωσιν». Ἔτσι, ἡ καθαρή ἀπό τά πάθη καρδιά του, ἡ καθαρή ζωή του τοῦ ἐπιτρέπουν νά βλέπει τόν Θεό, νά ζεῖ λουσμένος μέσα στό φῶς τοῦ Χριστοῦ κατά τό λόγο τοῦ Κυρίου «μακάριοι οἱ καθαροί τῇ καρδίᾳ ὅτι αὐτοί τόν Θεόν ὄψονται»[1]. Κι ἀφοῦ «ἔγγισε» τόν Θεό, φωτισμένος καί καθαρός, φώτισε τά σκοτάδια τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων. Μέ τήν καθαρή πολιτεία του κατέστρεψε τά ἔργα τοῦ διαβόλου, πού «ὡς λέων ὠρυόμενος περιπατεῖ ζητῶν τίνα καταπίῃ»[2].

Τρύφων παμμακάριστε χαρᾶς, καὶ ἀγαλλιάσεως, ἀγγελικῆς κατηξίωσαι, ἀπαρνησάμενος, τὰ τερπνὰ τοῦ βίου, καὶ ψυχῆς στερρότητι, τὰ πάντα παρ’ οὐδὲν ἡγησάμενος, καὶ καρτερώτατα, διανύσας τὸ Μαρτύριον, νῦν πρεσβεύεις, ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν.

Λέξεις – Κλειδιά

κατηξίωσαι : ὁριστική παρακειμένου παθητικῆς φωνῆς,  δεύτερο ἑνικό τοῦ ρήματος καταξιοῦμαι, πού σημαίνει ἀναγνωρίζεται ἡ ἀξία μου, οἱ ἰκανότητές μου.

ἀπαρνησάμενος : μετοχή ἀορίστου μέσης φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς τοῦ ρήματος ἀπαρνοῦμαι, πού σημαίνει παύω νά δέχομαι δικό μου ἐγκαταλείπω.

στερρότητι : οὐσιαστικό, θηλυκό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως δοτικῆς, ἡ στερρότης πού σημαίνει στερεότητα, σταθερότητα.

ἡγησάμενος : μετοχή ἀορίστου, μέσης φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, τοῦ ρήματος ἡγοῦμαι πού σημαίνει προπορεύομαι ὡς ὁδηγός, ὁδηγῶ, νομίζω.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὁ Κύριός μας προσκαλεῖ ὅλους νά ἔλθουμε κοντά του. Νά ἀκολουθήσουμε τό δρόμο του. Βάζει ὡς προϋποθέσεις, νά ἀπαρνηθοῦμε τόν ἑαυτό μας, νά σηκώσουμε ἀγογγύστως τό σταυρό μας καί νά τόν ἀκολουθήσουμε. Κι αὐτός ὁ ἀγώνας γεμίζει μέ ἄλλες τρυφές καί ἀπολαύσεις τή ζωή μας, μᾶς δίνει τή δύναμη νά μένουμε σταθεροί στόν ἀγώνα.  «Τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπον ἐὰν κερδήσῃ τὸν κόσμον ὅλον, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ»[3];  Κι αὐτή ἡ γλυκύτητα τοῦ Παραδείσου δίνει τήν καρτερία καί τήν ὑπομονή στόν Μάρτυρα νά διανύσει μέ σταθερότητα τήν «ἀλγεινήν πῆξιν» καί νά γευθεῖ τήν «ἠδείαν ἀπόλαυσιν[4]».

Δόξα… Ἦχος β’  Κυπριανοῦ

Δοξαστικόν: ἔτσι λέγεται τό τροπάριο πού ἀναφέρεται στήν Ἁγία Τριάδα, ἤ σέ ἕναν Ἅγιο ἤ μιά γιορτή καί συνοδεύεται πάντοτε ἀπό τή μικρή λεγόμενη δοξολογία «Δόξα Πατρί καί Υἱῷ καί Ἁγίῳ Πνεύματι».

Κυπριανός : (9ος αἰ.). Βυζαντινός μοναχός καί ὑμνογράφος. Μόνασε στή μονή Στουδίου καί ἦταν στενός φίλος τοῦ Πατριάρχη Ἰγνατίου, ἀντίπαλου τοῦ Φωτίου. Ἔγραψε πολλά τροπάρια (ἰδιόμελα, θεοτόκια κλπ.) σέ μάρτυρες τῆς πίστης (Στέφανο, Τρύφωνα κ.ἄ.), στήν Ὕψωση τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, στά προεόρτια τῆς Γέννησης τοῦ Χριστοῦ κ.ἄ.[5]

Ὑπερφρονήσας τῶν τῇδε γεηρῶν, Παμμάκαρ Τρύφων σεβάσμιε, πρὸς τὸ σκάμμα ἀνδρείως ἔσπευσας, καὶ τῇ πάλῃ δι’ αἵματος, σὺ ἐντέχνως Μάρτυς τὸν ὑπερήφανον καθελών, ἐκομίσω τῆς νίκης στέφος, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν, ἐκλιπαρὼν δι’ ἡμᾶς μὴ ἐλλίπης Ἀθλοφόρε, εἰς τὸ σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Λέξεις – Κλειδιά:

ὑπερφρονήσας: μετοχή ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς τοῦ ρήματος ὑπερφρονῶ, πού σημαίνει περιφρονῶ, ὑποτιμῶ, καταφρονῶ.

ἔσπευσας : ὁριστική ἀορίστου ἐνεργητικῆς φωνῆς, δεύτερο ἑνικό τοῦ ρήματος σπεύδω, πού σημαίνει εἶμαι ἐσπευσμένος, βιαστικός, ἐπείγομαι, βιάζομαι.

ἐκομίσω : ὁριστική ἀορίστου μέσης φωνῆς, δεύτερο ἑνικό τοῦ ρήματος κομίζομαι πού σημαίνει παίρνω γιά τόν ἑαυτό μου, ἀποκτῶ, κερδίζω.

ἐκλιπαρών : μετοχή ἐνεστώτα, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς τοῦ ρήματος ἐκλιπαρῶ, πού σημαίνει παρακαλῶ ἀπελοπισμένα, ἱκετεύω.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὁ Κύριος μᾶς καλεῖ νά γίνουμε μάρτυρές του. «Ἔσεσθέ μου μάρτυρες ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς[6]».. Συνεχῶς μᾶς προσκαλεῖ νά ὁμολογοῦμε τήν πίστη μας σ’Αὐτόν, νά δείχνουμε ἔργῳ καί λόγῳ τήν ἀγάπη μας. «Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς[7]». Σ΄ὅσους μᾶς καλοῦν ν΄ἀρνηθοῦμε τήν πίστη μας ὀφείλουμε ν΄ἀπολογηθοῦμε σθεναρῶς. Ἐκεῖνος θά μᾶς δωσει «στόμα καὶ σοφίαν ᾗ οὐ δυνήσονται ἀντιστῆναι ἢ ἀντειπεῖν ἅπαντες οἱ ἀντικείμενοι ὑμῖν»[8], ἀλλά καί θά μᾶς ὁπλίσει μέ θάρρος καί ὑπομονή γιά νά ἀντέξουμε τό μαρτύριο. Σταθερά προσανατολισμένος ὁ Μάρτυς στόν οὐρανό, κατατροπώνει τόν ὑπερήφανο τύραννο καί στέφεται ἀπό τόν ἀθλοθέτη Κύριο μέ τόν στέφανο τῆς δόξης. Δέν παύει δέ νά παρακαλεῖ τόν Κύριο ὁ Ἀθλοφόρος νά ἐνισχύει κι ἐμᾶς στόν ἀγώνα καί τήν πάλη «πρὸς τὰς ἀρχάς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις[9]».

Καὶ νῦν… Προεόρτιον, ἦχος ὁ αὐτὸς.

Σήμερον Συμεὼν ἐν ταῖς ἀγκάλαις, τὸν Κύριον τῆς δόξης ὑποδέχεται, ὃν ὑπὸ τὸν γνόφον πρώην ὁ Μωϋσῆς ἐθεάσατο, ἐν τῷ ὄρει τῷ Σινᾶ, πλάκας δόντα αὐτῷ. Οὗτός ἐστιν, ὁ ἐν τοῖς Προφήταις λαλῶν, καὶ τοῦ νόμου Ποιητής· οὗτός ἐστιν ὃν ὁ Δαυῒδ καταγγέλλει, ὁ τοῖς πᾶσι φοβερός, ὁ ἔχων τὸ μέγα καὶ πλούσιον ἔλεος.

Λέξεις -Κλειδιά:

ὑποδέχεται : ὁριστική ἐνεστῶτος, μέσης φωνῆς, τρίτο ἑνικό τοῦ ρήματος ὑποδέχομαι, πού σημαίνει δέχομαι κάποιον στό σπίτι μου, δέχομαι καί φιλοξενῶ.

γνόφον :  οὐσιαστικό, ἀρσενικό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως αἰτιατικῆς, πού σημαίνει σκοτεινιά, ἀντάρα, ὀμίχλη, θυελλώδης καιρός.

καταγγέλλει : ὁριστική ἐνεστώτα ἐνεργητικῆς φωνῆς, τρίτο ἑνικό τοῦ ρήματος καταγγέλλω, πού σημαίνει ἀναγγέλλω.

Θεολογικός σχολιασμός

Ἕνας πνευματέμφορος ἄνθρωπος, ὁ Συμεών, ἀξιώνεται νά προϋπαντήσει τόν Θεό. Νά τόν λάβει στά χέρια του καί νά τόν ἀναγνωρίσει μέ τή δύναμη καί τήν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁ δίκαιος καί εὐλαβής Συμεών, μέ τή δύναμη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀξιώνεται νά δεῖ καθαρά τήν ἐνανθρώπιση τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, πού προφητικῶς ἔβλεπαν ὅλοι οἱ Προφῆτες. Ἐκεῖνος, μέ τήν καθαρή του καρδιά, εἶδε διά τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ τό φῶς τῆς θεότητος, αὐτό πού γιά ἄλλους εἶναι ἄγνωστο καί ἀθέατο. Γνώρισε βαθιά τόν Θεό καί μάλιστα εἶχε θεοπτία μεγαλύτερη καί καθαρότερη ἀπό ἐκείνην τοῦ Μωυσῆ στό ὄρος Σινᾶ. Ὁ Μωυσής ἀξιώθηκε νά γίνει θεόπτης μέσα σέ γνόφο  καί φωνή πού μόλις ἀκουγόταν, ὁ Συμεών βάστασε τόν Λόγο τοῦ Πατρός μέ τό σῶμα Του καί ἀποκάλυψε τό φῶς τῶν Ἐθνῶν, δηλαδή τόν Σταυρό καί τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ.[10]

Εἰς τὸν Στίχον, Στιχηρὰ Προσόμοια Προεόρτια.

Ἦχος πλ. β’  Τὴν Ἀνάστασίν σου 

Σέλας τὸ τρισήλιον ἐμφανῶς, λάμψαν ἐκ Παρθένου καινοπρεπῶς, ἀστραπαῖς τῆς ὑπερφώτου Θεότητος, ἐφαίδρυνε τὴν σύμπασαν ἀρρήτως.

Λέξεις – Κλειδιά

σέλας : οὐσιαστικό, οὐδέτερο, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ,πτώσεως ὀνομαστικῆς, πού σημαίνει λαμπρή, πύρινη φλόγα, λάμψη, φῶς.

ἐφαίδρυνε : ὁριστική ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, τρίτο ἑνικό τοῦ ρήματος φαιδρύνω, που σημαίνει κάνω κάτι λαμπερό, καθαρίζω, εὐθυμῶ.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὅλη ἡ ὑμνογραφία τῆς ἑορτῆς κινεῖται μέσα  σέ ἀτμόσφαιρα  θάμβους καί μυστηρίου. Βλέπουν νά ἔρχεται στόν Ναό τό βρέφος Ἰησοῦς κι ἐκπλήττονται ἀκόμη καί οἱ ἄγγελοι, οἱ ὁποῖοι ἀδυνατοῦν νά κατανοήσουν τά διαδραματιζόμενα, καθώς βλέπουν τόν Δημιουργό τοῦ ἀνθρώπου νά βαστάζεται ὡς βρέφος μέσα στήν ἀγκαλιά τῆς Παρθένου. Τόν ἀπερίγραπτο Υἱό καί Λόγο τοῦ Θεοῦ, τόν ὁμοούσιον Πατρί καί Πνεύματι, νά γίνεται περιγραπτός ὡς ἄνθρωπος μέ τή θέλησή Του. Κι αὐτό τό μέγα γεγονός γίνεται ἀφορμή νά πλημμυρίσει μέ φῶς τό σύμπαν. Ἡ θεϊκή λάμψη Του διαλύει τά σκοτάδια τῆς ἁμαρτίας καί γεμίζει χαρά κι ἐλπίδα τούς «πρίν ἐσκοτισμένους».

 Στίχ. Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ Κύριε, ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου, τὸ σωτήριόν σου.

Λέξεις – Κλειδιά

ἀπολύεις : ὁριστική ἐνεστώτα, ἐνεργητικῆς φωνῆς, δεύτερο ἑνικό τοῦ ρήματος ἀπολύω, πού σημαίνει ἀπελευθερώνω, ἀπαλλάσσω ἤ ἀνακουφίζω ἀπό κάτι.

ῥῆμα : οὐσιαστικό, οὐδέτερο, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως αἰτιατικῆς, πού σημαίνει αὐτό πού λέγεται ἤ ἐκφωνεῖται, λέξη, λόγος.

Θεολογικός σχολιασμός

Ἀφοῦ προσκύνησε ὁ Συμεών τόν Υἱό τοῦ Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου κατά τήν θεότητα καί τόν Υἱό τῆς Παρθένου κατά τήν ἀνθρωπότητα, τόν τέλειο Θεό, πού ἔγινε ἄνθρωπος κι ἐκπληρώθηκε ἔτσι ἡ ἐπιθυμία του νά δεῖ τό Σωτήρα τοῦ κόσμου, λέγει τώρα «ἀπόλυσέ με μέ εἰρήνη». Στή φράση αὐτή δίνονται διάφορες ἑρμηνεῖες: 1) ἐν εἰρήνῃ λογισμῶν, γιατί εἰρήνευσαν οἱ λογισμοί του γιά τήν ἐνανθρώπιση τοῦ Θεοῦ, 2) ἐν εἰρήνῃ ἀφοβίας διότι δέν φοβᾶται τόν θάνατο, 3) ἐν εἰρήνῃ χαρᾶς γιατί πλέον δέ λυπᾶται γιά τόν Ἰσραήλ γιατί ἦρθε ὁ ἐλευθερωτής, 4) ἐν εἰρήνῃ, γιατί τώρα πεθαίνει καί δέν μπορεῖ πιά τίποτε νά τόν ταράξει. [11]

 Τὴν ἐκ παραβάσεως τοῦ Ἀδάμ, πτῶσιν ἐνυπάρξασαν τοῖς  βροτοῖς, Χριστὸς ἐπανορθώσων ἐπέφανεν, ἀτρέπτως νηπιάσας ἐκ Παρθένου.

Λέξεις – Κλειδιά

παραβάσεως : οὐσιαστικό, θηλυκό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως γενικῆς, πού σημαίνει παρεκτροπή, μεταβολή, παρέκκλιση.

ἐπανορθώσων : μετοχή μέλλοντος, ἐνεργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, τοῦ ρήματος ἐπανορθῶ, πού σημαίνει ἐπαναφέρω στήν προηγούμενη κατάσταση.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὁ Ἀδάμ μέσα στόν Παράδεσο εἶχε νηπιῶδες φρόνημα. Ἦταν ἀκόμη νήπιος ὡς πρός τή Χάρη καί τόν Ἁγιασμό.  Εῖχε βεβαίως  φωτισμό νοός, ἀλλά ἔπρεπε νά δοκιμασθεῖ καί νά φθάσει στή θέωση. Ἐπειδή ἦταν ἄπλαστος καί νήπιος πνευματικά ἀπατήθηκε ἀπό τόν διάβολο εὔκολα. Γι’αὐτό καί ὁ Χριστός, ἔχοντας νηπιακή σωματική ἡλικία, θεράπευσε ὄχι μόνο τό νηπιῶδες φρόνημα τοῦ Ἀδάμ, ἀλλά καί τήν ἀνθρώπινη φύση. Ἔκανε αὐτό πού δέν κατόρθωσε νά κάνει ὁ πρῶτος Ἀδάμ. Ἔτσι μέ τήν ἐνανθρώπισή τοῦ Υἱοῦ του, ὁ Θεός Πατήρ, ἐκανε πιό σίγουρη καί πιό  ἀποτελεσματική τή θέωση τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ διάβολος δέν μποροῦσε πιά νά πλανήσει τήν ἐν Χριστῶ ἀνθρώπινη φύση.

Στίχ. Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, καὶ δόξαν λαοῦ σου Ἰσραήλ.

Λέξεις – Κλειδιά

ἀποκάλυψιν : οὐσιαστικό, θηλυκό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως αἰτιατικῆς, πού σημαίνει ἀφαίρεση τοῦ καλύμματος, φανέρωση, ἀποκάλυψη.

Θεολογικός σχολιασμός

Στά ἔθνη ἀναφέρεται πρῶτα ὁ Συμεών γιατί προαισθάνεται ὅτι τό ἔργο τοῦ Μεσσία θά συντελεσθεῖ  πρῶτα στούς ἐθνικούς καί προτοῦ νά ἀποδεχθοῦν οἱ Ἰουδαῖοι τή διδασκαλία Του. Κι ἀφοῦ φανοῦν οἱ καρποί τοῦ ἔργου του στούς ἐθνικούς, τότε ὁ Μεσσίας θά δοξάσει τό λαό Του μέ τήν ἐπιστροφή του στό Εὐαγγέλιο.[12]

 Νόμον τὸν ἐν Γράμματι ἐκπληρῶν, ὁ τοῦ νόμου Κύριος καὶ δοτήρ, ἐν ναῷ τῷ νομικῷ νῦν προσάγεται, ὑπὸ Μητρὸς Παρθένου βρέφος θεῖον.

Λέξεις – Κλειδιά

ἐκπληρῶν : μετοχή ἐνεστώτα, ἐνργητικῆς φωνῆς, γένους ἀρσενικοῦ, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς τοῦ ρήματος ἐκπληρῶ, πού σημαίνει ἐκπληρώνω, πραγματοποιῶ.

δοτήρ : οὐσιαστικό, ἀρσενικό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, πού σημαίνει αὐτός πού παρέχει, αὐτός πού διανέμει.

προσάγεται : ὁριστική ἐνεστώτα μέσης φωνῆς, τρίτο ἑνικό τοῦ ρήματος προσάγομαι, πού σημαίνει εἰσάγω, παρουσιάζω.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὁ Χριστός, πού εἶναι ὁ Κύριος τοῦ Νόμου καί πού ἔδωσε τόν Νόμο,  ὁδηγεῖται τώρα ὡς θεῖο βρέφος ἀπό τήν Παρθένο Μητέρα Του, στόν Ναό τῶν Ἱεροσολύμων, ἐκπληρώνοντας τό Γράμμα τοῦ Νόμου.

Δόξα… Καὶ νῦν… Ἦχος β’

Τὸν ἱερὸν ἡ ἱερὰ Παρθένος προσεκόμισεν, ἐν ἱερῷ τῷ ἱερεῖ, ἁπλώσας δὲ ἀγκάλας ὁ Συμεών, ἐδέξατο τοῦτον ἀγαλλόμενος, καὶ ἐβόησε· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ Κύριε.

Λέξεις  – Κλειδιά

προσεκόμισεν : ὁριστική ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, δεύτερο ἑνικό τοῦ ρήματος προσκομίζω, πού σημαίνει μεταφέρω ἤ κομίζω σέ ἕνα μέρος.

Θεολογικός σχολιασμός

Ἡ μυσταγωγία καί ἡ θεοπτία τοῦ Συμεών μέσα ἀπό τό μυστήριο τῆς συναντήσεώς του μέ τόν τεσσαρακονθήμερο Χριστό συνιστᾶ τό μέγιστο γεγονός τῆς ζωῆς του. Ἡ ἐπιθυμία του νά φύγει πιά ἀπό τοῦτο τόν κόσμο, ἐπιθυμία μάλιστα πού συνοδεύεται μέ μεγάλη χαρά, συνιστᾶ τό ὅριο τῆς ἁγιότητας.  Ἐκεῖνος πού θέλει νά φύγει ἀπό τή ζωή μόνο ἅγιος μπορεῖ νά εἶναι, ὄχι γιατί τή βαρέθηκε ἤ γιά κάποιο λόγο ἀπελπίστηκε, ἀλλά γιατί ἔζησε καί ζεῖ,     ὅσο μπορεῖ νά ζήσει σ’αὐτή τή ζωή, τήν πληρότητα τῆς σχέσης μέ τόν Χριστό. Περιμένει νά γίνει τέλεια αὐτή ἡ σχέση μετά τή φυγή του ἀπό τόν κόσμο. ὅπως λέει καί ὁ Ἀπόστολος Παῦλος «ἔχω τήν ἐπιθυμίαν εἰς τό ἀναλῦσαι καί σύν Χριστῷ εἶναι»[13].

Ἀπολυτίκιον τοῦ Μάρτυρος Ἦχος δ’

Ὁ Μάρτυς σου Κύριε ἐν τῇ ἀθλήσει αὐτοῦ, τὸ στέφος ἐκομίσατο τῆς ἀφθαρσίας, ἐκ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἔχων γὰρ τὴν ἰσχύν σου, τοὺς τυράννους καθεῖλεν, ἔθραυσε καὶ δαιμόνων, τὰ ἀνίσχυρα θράση. Αὐτοῦ ταῖς ἱκεσίαις Χριστὲ ὁ Θεός, σῶσον τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Λέξεις – Κλειδιά

στέφος : οὐσιαστικό, οὐδέτερο, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς πού σημαίνει στέμμα, στεφάνι.

ἔθραυσε : ὁριστική ἀορίστου, ἐνεργητικῆς φωνῆς, τρίτο ἑνικό τοῦ ρήματος θραύω, πού σημαίνει σπάζω σέ κομμάτια, συντρίβω, συνθλίβω.

Θεολογικός σχολιασμός

Οἱ Ἅγιοι Μάρτυρες ὑπέγραψαν τήν μαρτυρία τῆς Πίστεως καί τῆς ἀγάπης τους πρός τόν Χριστό μέ τό ἴδιο τους τό αἷμα. Ἀποτελοῦν τό πιό ἐπίλεκτο σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἀφοῦ Αὐτή θεμελιώθηκε ἐπί τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου μας ἀλλά κατ’ ἐπέκταση καί στά αἵματα τῶν Μαρτύρων. Χαρακτηριστικό εἶναι ὅτι κατά τά ἐγκαίνια τῶν Ἱερῶν Ναῶν τοποθετοῦνται ἐντός τῶν Ἁγίων Τραπεζῶν Ἱερά Λείψανα Μαρτύρων. Μέ τή δύναμη τοῦ Χριστοῦ νίκησαν τούς ποικιλόμορφους «τυράννους», ἀντιστάθηκαν μέ καρτερία καί ὑπομονή στά κάθε εἴδους μαρτύρια. Γι’αὐτό καί ἔλαβαν τό ἀμαράντινο στεφάνι τῆς ἐπουρανίου Βασιλείας καί πρεσβεύουν γιά ὅλους μας στόν Κύριο.

Καὶ Προεόρτιον, Ἦχος α’  Χορὸς Ἀγγελικὸς 

Οὐράνιος χορός, οὐρανίων ἁψίδων, προκύψας ἐπὶ γῆς, καὶ φερόμενον βλέπων, ὡς βρέφος ὑπομάζιον, πρὸς ναὸν τὸν πρωτότοκον, πάσης κτίσεως, ὑπὸ Μητρὸς ἀπειράνδρου, προεόρτιον, νῦν σὺν ἡμῖν μελῳδοῦσι, φρικτῶς ἐξιστάμενοι.

Λέξεις – Κλειδιά

ὑπομάζιον : ἐπίθετο, οὐδέτερο, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως ὀνομαστικῆς, πού σημαίνει αὐτός πού θηλάζει.

ἀπειράνδρου : ἐπίθετο, θηλυκό, ἀριθμοῦ ἑνικοῦ, πτώσεως γενικῆς, πού σημαίνει κόρη πού δέν ἔχει πείρα ἀπό ἄνδρα.

Θεολογικός σχολιασμός

Ὅλα συμμετέχουν στή χαρά γιά τή μέλλουσα σωτηρία τοῦ κόσμου. Κι ὁ οὐρανός καί ἡ γῆ, οἱ ἄγγελοι, τά ἔθνη συμμετέχουν στή χαρά γιά τήν ἀπολύτρωση ἀπό τήν αἰχμαλωσία τοῦ διαβόλου. Ὁ πρό αἰώνων καί πρό πάντων τῶν δημιουργημάτων Θεός, τώρα προσφέρεται βρέφος στόν Θεό Πατέρα Του.  Ὁ Χριστός λέγεται πρωτότοκος μέ τριπλή σημασία: 1) Πρωτότοκος τοῦ Πατρός Του, γιατί γεννήθηκε πρίν ἀπό ὅλη τήν κτίση ἐκ τοῦ Πατρός καί Μονογενής, 2) Πρωτότοκος, γιατί γεννήθηκε ἀπό Μητέρα Παρθένο, πρῶτος καί μόνος Αὐτός ἄνοιξε τή μήτρα της ἀρρήτως καί πάλι τή φύλαξε κλεισμένη καί 3) Πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν, ἀφοῦ Αὐτός ἀναστήθηκε πρῶτος ἀπό τούς νεκρούς[14] καί «ἀπαρχή τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο»[15].

Ἀπόλυσις.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Τρεμπέλας Παναγιώτης, Ὑπόμνημα εἰς τό κατά Λουκᾶν Εὐαγγέλιον, Ἀθῆναι, ἐκδόσεις «ΣΩΤΗΡ», 1952
  2. Ἀνθούσα Μοναχή,  Ἑορτοδρόμιον Δ΄, Ἑρμηνεία τοῦ ἀσματικοῦ κανόνος τῆς Ὑπαπαντῆς, ἔκδοσις Ἱ.Μ. Εὐαγγελισμοῦ Μητρός Ἠγαπημένου, Πάτμος, 1992
  3. Πρωτ. Γεώργιος Δορμπαράκης, Ὦ Πανύμνητε Μῆτερ, ἐκδόσεις Ἀρχονταρίκι, Ἀθήνα, 2013
  4. Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Ἑορτοδρόμιον
  5. Μαυρομάτης Γεώργιος, «Η ΥΠΑΠΑΝΤΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ», (Τό γεγονός καί τό νόημά του), ἐκδόσεις ΤΕΡΤΙΟΣ, Κατερίνη, 2001
  6. http://www.ygeiaonline.gr/component/k2/item/29315-kyprianos

[1] Ματθαίου 5,8

[2] Α΄ Πέτρ. ε΄ 8

[3] Μάρκου 8,36

[4] Ἀκολουθία Ἁγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων

[5] http://www.ygeiaonline.gr/component/k2/item/29315-kyprianos

[6] Πράξεις 1,8

[7] Ματθαίου 10,32

[8] Λουκᾶ 21,15

[9] Ἑφεσίους 6,12

[10] Ὦ Πανύμνητε Μῆτερ, Πρωτ. Γεωργίου Δορμπαράκη, ἐκδόσεις Ἀρχονταρίκι, 2013, σ. 96

[11] Ἑορτοδρόμιον Δ΄, Ἑρμηνεία τοῦ ἀσματικοῦ κανόνος τῆς Ὑπαπαντῆς, 1992,ἔκδοσις Ἱ.Μ. Εὐαγγελσιμοῦ Μητρός Ἠγαπημένου Πάτμου , σ.66

[12] Τρεμπέλα Π, ὑπόμνημα εἰς τό κατά Λουκᾶν Εὐαγγέλιον, Ἀθῆναι, 1952, σ.108

[13] Φιλιππησίους α, 23

[14] Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Ἑορτοδρόμιον, σ.183-184

[15] Α΄Κορινθίους 15,20

π.Καλλινίκου Μαυρολέοντος

This entry was posted in Εκκλησιαστικά. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s